ثمانه قدرخان:

... كه آسمان را آفريد كه مردم را آفريد.

كه شادي را براي مردم آفريد.

و همه با جامگان سپيد از ميانه در داخل شده به دور سفره مي نشينند و مراسم روز پاكي با سرود مقدس شروع مي شود. اينجا تالار جشنگاه خسروي تهران است و غروب روي آسمان سايه انداخته امروز زرتشتيان «جشن سپندارمذ» يا جشن اسفندگان را به پاس آيين مهر و مادر برپا مي دارند.29 بهمن ماه به نام روز سپندارمذ متعلق به زن ايراني است كه مظهر مهر و پاكي و فروتني است.

امسال نيز همچون سال هاي گذشته زرتشتيان ايراني دور سفره جشن اسفندگان جمع مي شوند و جشن روز زن را برگزار مي كنند.

•سپندار مقدس

امروز زرتشتيان سفيد مي پوشند و موبدان اسپند در آتش دود مي كنند. امروز روز نگهبان زمين است، روز زن.جشن اسفندگان روز سپندارمذ از ماه اسفند است. «سپنته آرمئي تي» عشق پاك و مقدس است و بيشتر از زنان سرچشمه مي گيرد. اين روز به زنان و مادران اختصاص دارد. به احترام ويژگي هاي فداكاري، فروتني و مهرباني مادر جشن ويژه اي در روز مادر برپا مي شود. «گاهنبار»ها جشن هاي فصلي و مربوط به زندگي كشاورزي و دامپروري هستند كه در فرهنگ ايران باستان شكل گرفته اند و شش مرحله در سال برگزار مي شود. زرتشتيان در هر مرحله گاهنبار پنج روز به داد و دهش مي پردازند و با گردهمايي در اين جشن ها داده هاي آفريدگار را سپاس مي گويند.

واژه «سپنته آرمئي تي» كه فروتني و بردباري معني مي دهد يكي از فروزه هاي اهورايي است كه انسان نيز مي تواند آن را در خود پرورش دهد، اين واژه در فارسي به سپندارمذ و اسفند تبديل شده كه نام پنجمين روز از هر ماه در گاه شماري زرتشتي است بنابراين در روز اسفند از ماه اسفند از زمان هاي بسيار دور تااكنون جشن برگزار مي شود كه آن را جشن اسفندگان و روز مادر ناميده اند زيرا فروتني، شكيبايي و مهرباني در سرشت زن و مادر باشكوه تر جلوه مي كند.

در اين روز مادران از فرزندان خود و زنان از مردان پيشكش هايي دريافت مي كنند و زنان نيكوكار، پاكدامن و پرهيزگار مورد تشويق قرار مي گيرند. در سفره اين جشن جامي از شير و تخم مرغ كه نشانه ماه بهمن است قرار دارد. به جز آنها ميوه هاي فصل به ويژه انار و سيب، شاخه هاي گل، شربت و شيريني، برگ هاي خشك آويشن با دانه هايي از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار مي دهند و مواد خوشبو و كندر بر روي آتش مي گذارند و مقدار كمي از هفت  گونه حبوبات و دانه  ها كه در جشن مهرگان براي سفارش كاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند مي گذارند.

ولي ايرانيان همچنان جشن هاي خود را به درستي نمي شناسند و خاطره اي دور از آن در تقويم هر ساله خود يادداشت نمي كنند. چه جوانان براي برپايي جشن هاي ملي خود حافظه تاريخي محكمي ندارند و از چرايي آن نيز بي خبرند.

• يزت شادي

چرا برگزاري جشن ها براي زرتشتيان اهميت زيادي دارد؟ آيين زرتشت آيين شادماني نيز هست. بنابراين به مناسبت هاي گوناگون تاريخي، ديني و رويدادهاي طبيعي از گذشته هاي دور در سنت ايرانيان جشن هايي شكل گرفته است. كلمه جشن از واژه «يزت» به معناي نيايش كردن و سپاسگزاري از اهورا مزدا آمده است. در كتاب «آثارالباقيه» به نقل از ابوريحان بيروني آمده است كه: «شمردن شمار جشن هاي ايران همانند شمار كردن آبگذرهاي يك سيلاب غيرممكن است.»

اسفندگان از جمله جشن هاي ماهيانه اي است كه اطلاع دقيقي از گذشته برپايي آن مكتوب نيست. اما بنابر گفته ابوريحان بيروني در ايران قديم جشني با نام مزدگيران يا مردگيران در بين مردم رواج داشته است.

از ويژگي هاي اين جشن كه زمان برگزاري آن 5 روز نخست ماه اسفند بوده، استراحت كامل زنان از كار و تلاش و كوشش و فرمانبرداري كامل مردان از زنان بوده است.

در اين چند روز به پاس تلاش يك ساله زنان، مردان وظايف ايشان را بر دوش گرفته و با اين كار، فعاليت هاي يك زن را تجربه مي كردند و در عين حال در اين روز هديه دادن به زن خانه از آداب و رسوم اصلي اين جشن به شمار رفته است.

• فروزه از خودگذشتگي

آنچه از اين جشن مكتوب مانده ويژگي اين جشن است كه به نام «سپنته آرمئي تي» يا «فروزه» از خودگذشتگي و فروتني و مهر بي پايان، شناخته شده است. «سپنته آرمئي تي» يا سپندارمذ يا اسفند امروزي، نام چهارمين امشاسپند و نام پنجمين روز هر ماه است كه در جهان مادي به خاطر داشتن صفت پاك و ارزشمند «سپنته آرمئي تي» نگهبان زمين نام گرفته است. در كتاب هاي مربوط به آيين زرتشتيان آمده است: «سپنته آرمئي تي، فروزه اي است با ويژگي هاي زنانه و مادرانه يعني مهر و عشق بي پايان و تواضع و فروتني كه به راستي زمين نمادي نيكو بر آن است.»

طبق سالنامه زرتشتي، روز اسفند از ماه اسفند يعني پنجمين روز از اين ماه و بنا بر تقويم امروزي، 29 بهمن ماه روز سپاسداري از جايگاه زنان و مادران است.

در آيين زرتشت، به دليل برخي ويژگي هاي مشترك زمين با زن همچون آفرينندگي و زايندگي، اين روز به نام «زن و زمين» نام گرفته است.

• روز آرمان مقدس

در آيين زرتشت، روز 29 بهمن، پنجمين روز از ماه اسفند محسوب مي شود و در اين آيين هر روز با عنواني خاص نام گذاري شده است. همچنين نام 12 ماه نيز در بين نام هاي 30 روزه وجود دارد و نام هاي دوازده گانه ماه با دوازده ماه از اسامي روزها مشترك هستند كه در هر ماه زرتشتيان برابر شدن روز و ماه را جشن مي گيرند.

در آيين ما، روز سپندارمذ (روز آرمان مقدس) به عنوان روز ايثار، فداكاري، فروتني و از خودگذشتگي نامگذاري شده است و از آنجا كه اين احساس پاك بيشتر در وجود و سرشت زنان يافت مي شود، در پنجمين روز اسفند در آيين زرتشتي مقام والاي زن و مادر گرامي داشته مي شود.

براساس سنت باستاني، مردان و فرزندان زرتشتي در روز سپنته آرمئي تي كه مظهر ايمان، مهر و محبت و حامي زنان نيك است، به همسران و مادران خود هدايايي تقديم مي كنند و برگزاري مراسم جشن و سرور در اين روز ضروري است.

به اين ترتيب از محبت و مهرباني زنان سپاسگذاري مي شود. در اين روز خاص همچنين انجام كارهاي خانه بر عهده مردان است و زنان با پوشيدن لباس هاي نو، مورد تكريم قرار مي  گيرند. در مراسم جشن اسفندگان در آيين زرتشت همچنين زنان پاكدامن و پرهيزگار كه به تربيت فرزندان نيك پرداخته اند و اين فرزندان به عنوان شخصي نيك شناخته شده اند، تشويق مي شوند.

روز اسفندگان متعلق به همه ايرانيان است همانگونه كه زنان زرتشتي دور يك سفره حلقه مي زنند و براي دوري خشم و نفرت از سرزمين شان دعا مي خوانند.

• يكي مثل ما

اهميت برگزاري جشن ها و آيين ايراني از آن جهت مهم به نظر مي رسد كه ملت توان جهاني كردن جشن هاي ملي خود را دارد همچون ديگر كشورها و ملت ها جشن و جشنواره نيز از ويژگي هاي آيين ايرانيان قديم است. در آيين ايرانيان قديم وظيفه شاد بودن و نشاط داشتن از بايسته هاي ديني است. چه وقتي مردمي از شادي هاي آيين خود آگاهند به دنبال پيروي از مدل هاي غيربومي و غيرملي نمي روند و تلاش جهت دار خود را براي رسميت بخشيدن آن در دنياي بيرون از مرزهاي داخلي خود انجام مي دهند.

بيتا ياري دختر 21 ساله زرتشتي است كه در جشن سده با شادي به روي آتش لبخند مي زند و اميدوار است تمام ايرانيان جشن هاي ايراني را بيش از مدل هاي خارجي بشناسند. اين دختر ايراني مي گويد: «ما در عصري زندگي مي كنيم كه شادي نياز زندگي انسان است و ما نيز همچون ساير مردم بايد قدرت جهاني كردن جشن هاي خودمان را داشته باشيم.»

«خسرو پرخيده» سعي مي كند در ميان جمعيت به موبد اسپند در دست نزديك شود. او هم يك جوان زرتشتي است كه جشن هاي آيين خود را متعلق به يك گروه اقليت به نام زرتشتيان نمي داند و مي  گويد: «با شرايط امروز فكر مي كنم جشن هاي ما متعلق به همه ايرانيان است و انتظار دارم همه در آن شركت كنند.»

اهورا يك جوان 18 ساله زرتشتي است كه معتقد است شادي جشن ايرانيان متعلق به همه است و همه ايرانيان بايد شاد باشند.امسال نيز جشن اسفندگان از سوي كانون دانشجويان زرتشتي در تالار جشنگاه خسروي تهران در خيابان جمهوري، خيابان ميرزا كوچك خان برگزار شد.آنچه قابل پيش بيني و برنامه سازي درست است توجه به دارايي ملي و بومي است نه تكيه بر الگوهاي جهاني. آنچه قابل طرح است تقويت داشته هاي داخلي است نه تفكر تبليغاتي خارج از مرزهاي آن.

امروز «سپندارمذ» زمان پاسداشت مهر زمين و زمان است كه زرتشت مهر را نگهبان زمين مادي نام داده است كه مادر را نگهبان جهان.